Waarom wij alleen met Kerst aan anderen denken…

Of je nu religieus bent of niet, met de religieuze feestdagen zijn mensen eerder geneigd om aan anderen te denken. Zelfs als anderen hun religie of overtuiging niet heeft. Maar is die drijfveer om anderen tegemoet te komen met de feestdagen een intrinsieke drijfveer..? Is altruïsme – de bereidheid om geheel belangenloos een ander te helpen – iets dat vanuit de mens komt of is het een extern gedreven kracht..?

Altruïsme wordt al beschreven door de Franse filosoof Auguste Comte als een morele verplichting om anderen te helpen en hun eigen belangen even opzij te zetten. Recente voorbeelden van altruïsme kunnen wij allemaal wel bedenken. De meeste mensen komen op Mandela, moeder Theresa, Bob Geldof.

In 1987 onderzochten Isen, Daubman en Nowicki wat maakt dat mensen goede daden doen met religieuze feestdagen. Uit hun onderzoek komt naar voren dat mensen alleen bereid zijn een ander te helpen als dat hen zèlf een goed gevoel oplevert.

Een ander onderzoek van Cardwell, Clark en Meldrum (2002) wijst uit dat altruïsme een sociaal-wenselijk gedrag is dat de goed-doener weinig kost. En Carlson, Martin en Buzkist komen in 2004 tot de conclusie dat altruïsme een volledig onzelfbaatzuchtige zorg is voor  de welvaart van de ander. Verdere studies (sociale psychologie) naar altruïsme tonen aan dat de acties van mensen op latere leeftijd gevoed zijn in de kinderjaren gebaseerd op materiële beloningen of straffen. Kinderen kijken naar een volwassene die altruïstisch gedrag goed- of afkeurt.

Dan is er nog een verschil tussen biologisch- en wederkerig altruïsme, waarbij de eerste uitgaat van het feit dat je de ander helpt omdat je vaak met die persoon te maken hebt. Wederkerig altruïsme gaat uit van het idee dat je een ander helpt zodat die jou in de toekomst helpt. In de jaren ’90 deed de sociaal-psycholoog Baston een serie onderzoeken naar altruïsme en empathie. Daaruit bleek dat mensen eerder bereid zijn tot altruïstisch gedrag als zij zich kunnen identificeren met de emotie van de ander. In zijn onderzoek uit 2002 kwam naar voren dat steeds meer mensen zich verre lijken te houden van altruïsme (empathy-avoidance) getuige het feit dat steeds minder mensen kiezen voor een verzorgend vak tenzij het gaat om een ‘gestigmatiseerde groep’ (terminaal zieken, daklozen…).

Natuurlijk zijn er veel mensen die altruïstisch van aard zijn, ongeacht of zij er iets voor terug krijgen. Uit onderzoek blijkt wel dat meer mensen vanuit een ‘schuldgevoel’ dat zij het goed hebben tot altruïstische daden komen met de hoogtij dagen. Ook dat is mooi. En het zou nòg mooier zijn als wij allen in staat zouden zijn als wij dat het hele jaar door vol konden houden.

Voor nu wens ik iedereen hele fijne dagen toe en een mooi jaar waarin altruïsme een onderdeel van ons dagelijks denken en handelen wordt.